Məqalələr

Mürəkkəb cümlənin tədrisində müşahidə edilən problemlərin həllində sintaktik təhlilin rolu

XÜLASƏ

Mürəkkəb cümlənin linqvistik təhlilinin elmi əsaslarını bu mövzuya dair formalaşmış elmi-nəzəri bilik və məlumatlar təşkil edir. Mürəkkəb cümlənin tədrisində qarşıya qoyulan məqsədləri aşağıdakı kimi qruplaşdırmaq olar:

–       mürəkkəb cümlə anlayışı və onun sadə cümlədən fərqi;

–       mürəkkəb cümlənin tərkib hissələrini formalaşdıran cümlələr arasında bağlılıq;

–       mürəkkəb cümlənin növləri;

–       tabesiz mürəkkəb cümlə və onu əmələ gətirən tərəfləri bağlayan vasitələr;

–       bağlayıcılı və bağlayıcısız tabesiz mürəkkəb cümlələr;

–       tabesiz mürəkkəb cümlənin tərkib hissələri arasında mövcud olan məna əlaqələri.

Tabesiz mürəkkəb cümlənin tərkib hissələri arasında məna əlaqələrinin müəyyənləşdirilməsində, tərkib hissələrinin quruluşunda və tabesiz mürəkkəb cümlənin müəyyən edilməsində bəzən müəyyən çətinliklər ortaya çıxır. Onları aşağıdakı kimi qruplaşdırmaq olar:

1.        Zaman, ardıcıllıq və səbəb-nəticə əlaqəli tabesiz mürəkkəb cümlələrin müəyyən edilməsi.

2.        Tərkib hissələri sadə və tabeli mürəkkəb cümlələrdən ibarət olan tabesiz mürəkkəb cümlələrin müəyyənləşdirilməsi.

3.        Tabesiz mürəkkəb cümlələrin müxtəlif tərkib hissələrinə aid ortaq sözün və ya cümlə üzvünün müəyyənləşdirilməsi.

4.        Tabesiz mürəkkəb cümlə ilə həmcins üzvlü (xüsusən həmcins xəbərli) sadə geniş cümlələrin və xəbərləri eyni şəxslə ifadə olunan bəzi tabeli mürəkkəb cümlələrin fərqləndirilməsi.

5.        Amma, ancaq və lakin bağlayıcıları ilə bağlanmış cümlələrin fərqləndirilməsi və s.

Məqalədə tabesiz mürəkkəb cümlənin tədrisində müşahidə edilən problemlərin həlli yolları konkret faktlarla aydınlaşdırılmışdır.

AÇAR SÖZLƏR

tabesiz mürəkkəb cümlə, aktual problemlər, həmcins xəbərli sadə cümlələr